روزهایم با سرطان

مقدمه

در اين بخش در مورد عوامل خطر سرطان پستان و اينكه چرا برخي از زنان نسبت به دیگران در خطر بیشتری از ابتلا به بیماری هستند، اطلاعاتی به شما داده مي شود. همان طور كه خواهيد ديد، عوامل خطر نمي‌توانند به صورت دقيق مشخص نمايند كه چرا برخي از زنان دچار سرطان پستان مي شوند و برخي ديگر نه؟ در واقع علت دقیق این بيماري هنوز نامشخص است.

چه کسانی در معرض خطر ابتلا به سرطان پستان هستند؟

مهمترين عامل خطر سرطان پستان چيست؟ ساده ترين جواب اين است: زن بودن. بسياري از زناني كه از وضعيت بيماري خود آگاهي مي‌يابند نمي‌دانند كه چه كار كرده‌اند كه مبتلا به سرطان پستان شده‌اند. هيچ كس دقيقاً نمي‌تواند به شما بگويد كه چه چيزي باعث ايجاد سرطان پستان در شما شده است. توجه به این موضوع ضروری است که هر كسي كه برخی از عوامل خطر را داشته باشد، لزوماً مبتلا نخواهد شد. در واقع بسياري از زناني كه در آنها سرطان پستان تشخيص داده مي‌شود، هيچ يك از عوامل خطر بيماري را ندارند. در خوش بینانه ترین حالت، تأثير عوامل خطر در حد متوسط است. فرض کنید كه داشتن سابقه فاميلي احتمال خطر را 5/1 تا 2 برابر افزايش دهد، خطر ابتلا به بيماري براي يك زن 40 ساله طي 5 سال آينده، از يك در هزار به دو در هزار افزايش خواهد يافت. همان طور كه مي‌بينيد، حتي اگر احتمال خطر دو برابر شود، شانس ابتلا به بيماري هم چنان كم خواهد بود.

به سادگي مي توان گفت از آنجا كه شما زن هستید و بدن شما هورمون هاي زنانه توليد مي كند و داراي اندام‌هاي زنانه است، همواره در معرض ابتلا به سرطان پستان هستید. البته مردان هم در معرض ابتلا به اين بيماري هستند ولي اين خطر بسيار كمتر است و تقريباًَ از هر 100 بيمار یکی از آنان مرد است.

عوامل خطر بر اساس آمار حاصل از تحقيقات بر روي تعداد زیادی از زنان شناسايي شده‌اند ولی توجه داشته باشید که 70 درصد از زنان مبتلا به سرطان پستان، به جز سن، هيچ يك از عوامل خطر شناخته شده را ندارند. اگر به ارث رسیدن ژن‌هاي جهش يافته را كنار بگذاريم، تأثير ساير عوامل خطر بر هر فرد بسيار كم است. حتي اگر تمامي عوامل خطر در شما شناسايي شده باشند، هيچ كس نمي‌تواند پيش‌بيني كند كه شما حتما مبتلا خواهید شد و براي شما چه اتفاقي خواهد افتاد.

علل سرطان پستان  

به نظر مي‌رسد اين بيماري فقط يك علت مشخص نداشته باشد. محققين دريافته‌اند كه عوامل متعدد و مختلفي همراه با همديگر، خطر سرطان پستان را افزايش مي دهند. اينكه عوامل خطر مختلف چگونه برهم اثر مي گذارند و باعث بروز سرطان پستان مي شوند، هنوز كاملاً مشخص نشده است. برخي از زنان به علت زمينه ژنتيكي، عادات زندگي و مواجهه با عوامل مختلف در طي زندگي، بيشتر در معرض خطر اين بيماري هستند.

بروز سرطان پستان در كشورهاي صنعتي مثل كانادا، اروپاي شمالي و ايالات متحده آمريكا از ساير نقاط جهان بيشتر است. ایران از جمله کشورهایی است که شیوع این بیماری در آن متوسط است ولی متأسفانه متوسط سن بیماران در کشورمان پایین تر است.

اینکه علت این تفاوت سنی چیست، موضوعی است که هنوز به درستی مشخص نشده است. اگر چه برخی اصلی ترین علت این موضوع را جوان بودن جامعه ایرانی می دانند ولی تحقیقات در این زمینه در حال انجام می باشد.

عوامل خطر سرطان پستان كدامند؟

عواملي كه در زير به آنها اشاره شده است ممكن است خطر ابتلا به بيماري را در شما افزايش دهند. مجدداً تأكيد مي‌شود كه وجود اين موارد، الزاماً باعث ايجاد سرطان نمي شود.

1- سن:

خطر ابتلا به سرطان پستان با افزايش سن، بيشتر مي شود. به عنوان مثال، خطر سالانه براي ابتلا به اين بيماري، بعد از سنين 40 و 50 سالگي به شدت افزايش مي‌يابد و پس از آن نیز با افزایش سن، همچنان احتمال بروز بیماری زیادتر می‌شود. همان گونه که اشاره شد، نتايج تحقيقات اوليه در كشورمان نشان مي دهد كه  اين سن در كشور ما حدود 15-10 سال كمتر است.

براي دختري كه همين امروز متولد مي شود، خطر ابتلا به بيماري تا سن 30 سالگي يك در هزار است. بطور کلی از هر 8 تا 10 زن تا سن 80 سالگی یک نفر به این بیماری مبتلا خواهد شد.

2- سابقه فردي و فاميلي سرطان پستان:

اگر شما هم اكنون مبتلا به سرطان پستان هستيد شانس ابتلاي به بیماری در پستان ديگرتان بيش از حالت عادي است. اگر يكي از اعضاي نزديك خانواده شما قبل از يائسگي دچار اين بيماري شده است، خطر ابتلا در شما بيشتر است. براي مثال، اگر مادرتان قبل از 40 سالگي مبتلا به سرطان  پستان شده است، احتمال ابتلاي شما به اين بيماري نسبت به ساير افراد جامعه دو برابر مي شود. اگر نزديكان ديگر مانند دختر، خواهر، خاله، عمه و ... شما نيز اين بيماري را داشته باشند، خطر ابتلاي شما از اين هم بيشتر مي شود. به طور خلاصه هر قدر تعداد افراد مبتلا در افراد خانواده شما بيشتر باشد، سن ابتلاي آنان به سرطان پستان كمتر باشد و نسبت فاميلي آنان به شما نزديكتر باشد، احتمال ابتلاي شما به بيماري بيشتر خواهد بود.

تحقيقات اخير نشان داده است كه برخي از زنان مبتلا به سرطان پستان داراي يك ژن جهش يافته هستند كه باعث افزايش خطر ابتلاي آنان به سرطان هاي پستان و تخمدان و يا سرطان پستان به تنهايي مي‌شود. اين ژنها به ترتيب BRCA1 و BRCA2 نام دارند. مواردي كه شك به اين جهش ژني را بر مي‌انگيزند، عبارت از سرطان پستان قبل از 40سالگی، سرطان پستان دو طرفه، بروز سرطان پستان و تخمدان در یک فرد و سرطان پستان در مردان خانواده مي باشد.

ژن BRCA مي تواند از هر كدام از والدين به ارث برسد. اما حتي اگر شما اين ژن را هم داشته باشيد، خطر ابتلا به بيماري تا سن 65 سالگي تنها 60 درصد است نه 100 درصد.  براي افرادي كه احتمال خطر ارثي براي ابتلا به سرطان پستان را دارند، برنامه هاي مشاوره ژنتیک در دسترس است و پزشك شما باید نزديكترين و مطمئن ترين پزشك را براي اين كار به شما معرفي نمايد. شما می توانید جهت کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه، فصل سوم از همین بخش (که درخصوص نقش فاکتورهای ژنی در ایجاد سرطان پستان توضیحاتی ارائه نموده است) را مطالعه نمایید.

3- سوابق مربوط به  باروري:

عوامل زير در رابطه با سابقه باروري مي توانند خطر ابتلا به بیماری را افزايش دهند:

1-    سن اولين عادت ماهانه قبل از 12 سالگي

2-    بچه دار نشدن

3-    سن اولين زايمان بيشتر از 35 سال

4-    سن يائسگي بيشتر از 55 سال

5-    استفاده از درمان جايگزين  هورموني براي علائم يائسگي

سن اولين قاعدگي: دختراني كه اولين عادت ماهانه آنها قبل از سن 12 سالگي شروع مي شود نسبت به آنها كه شروع قاعدگي ديرتري دارند، در معرض خطر بيشتري هستند. علت آن ممكن است اين باشد كه هورمون‌هايي مثل استروژن كه پس از بلوغ در خون دختران افزايش مي يابند، در ايجاد سرطان پستان نقش دارند. از آنجا كه بدن زنان درسيكل‌هاي قاعدگي ماهانه در معرض استروژن‌هاي تخمدان قرار مي گيرد، هرچه تعداد سالیانی كه يك زن عادت ماهانه مي شود بیشتر باشد، وي به مدت طولانی تری در معرض اين هورمون قرار خواهد گرفت.

سن اولين زايمان: زناني كه هرگز بچه دار نشده‌ءاند يا زناني كه اولين زايمان آنها بعد از سن 35 سالگي بوده است، در معرض خطر بيشتري هستند. علت اين موضوع ممكن است اين باشد كه حاملگي در سنين پايين تر تغييراتي در بافت پستان ايجاد مي كند كه آن را نسبت به سرطان مقاوم مي سازد. بدين ترتيب كه سلول‌هاي پستان به گونه اي بالغ مي شوند كه احتمال بروز تغییرات سرطانی در سنین بالاتر در آنها کمتر خواهد بود.

سن شروع يائسگي: زناني كه سن يائسگي آنها نسبت به ميانگين جامعه بالاتر است، نسبت به آنها كه زودتر يائسه مي شوند در معرض خطر بيشتري هستند. در اينجا باز هم علت مي تواند اين موضوع باشد كه هر چه يائسگي ديرتر باشد، بافت پستان مدت بيشتري در معرض سطوح افزايش يافته هورمون‌هايي هستند كه با سرطان پستان مرتبط است.

درمان جايگزيني هورمون: اين درمان عبارت است از مصرف استروژن به تنهايي يا استروژن همراه با پروژسترون به صورت قرص، تزریق يا اشکال دیگر (مثل چسب هاي پوستي). هورمونها تركيبات شيميايي هستند كه بر فعاليت سلول ها يا اندام‌هاي خاص اثر مي گذارند. استروژن و پروژسترون نيز نقش مهمي در زندگي بانوان دارند، بدين صورت كه باعث تنظيم عادت ماهانه و نيز اثر بر رشد بافت پستان مي شوند. اين هورمونها توسط تخمدان ها توليد مي شوند، اما ممكن است در آزمايشگاه يا از ساير حيوانات و گياهان نيز به دست آيند. هنگامي كه يك زن سال‌هاي باروري خود را پشت سر مي گذارد و به مرز يائسگي نزديك مي‌شود، ميزان ترشح اين هورمونها در بدن وي كاهش مي يابد. كاهش استروژن مي تواند باعث علائم ناخوشايند يائسگي مانند گر گرفتگي و خشكي دستگاه تناسلی خارجی شود و همچنين كاهش سطح اين هورمون با وقوع بیشتری از پوکی استخوان همراه است.

درمان جايگزين هورموني معمولاً به منظور رفع علائم مذكور و كاهش خطر پوکی استخوان تجويز مي‌شود. اين درمان همچنين در مواردي كه يائسگي زودرس- به علل طبيعي يا درمان هاي طبي یا جراحی- در خانمی ايجاد شود، استفاده مي‌شود. جایگزینی هورمون با افزايش خطري متوسط براي سرطان پستان همراه مي‌باشد، بنابراين در زناني كه مبتلا به سرطان پستان هستند، نبايد از تركيبات دارويي مذكور استفاده شود.

در صورتي كه خانمي از علائم يائسگي رنج مي برد و مي خواهد از داروهاي گياهي جهت برطرف شدن علائمي چون اختلالات خلقي، خشكي واژن، تعريق شبانه يا ساير علائم استفاده كند، بهتر است ابتدا با يك پزشك متخصص زنان مشورت كند. بسياري از اين تركيبات گياهي حاوي استروژن هاي طبيعي هستند، اما با اين همه- چون به هرحال استروژن هستند- مي توانند خطر سرطان پستان و عود آن را افزايش دهند. به هر حال برای مصرف تمام داروها باید فایده ها و اشکالات آنها با هم مقایسه شود. در بانوانی که در معرض خطر بالایی نیستند، مصرف این داروها منعی ندارد ولی افراد با خطر بالا بهتر است با پزشک خود مشورت کرده و سپس برای مصرف تصمیم بگیرند.

4- حاملگی، سقط و سرطان پستان:

شواهد كمي مبني بر ارتباط تعداد حاملگی و سقط با سرطان پستان وجود دارد. بنابراين نتيجه قطعي را در اين رابطه نمي توان ابراز داشت و نياز به اطلاعات بيشتري در مورد اثرات هورموني حاملگي و سقط، بر خطر سرطان پستان وجود دارد.

5 - پروتز پستان:

مطالعاتی در گذشته انجام شده بود که نشان می‌داد انواعی از نسل قدیم پروتزهای سینه باعث افرايش بروز سرطان می‌شود ولی نسل جديد بافت‌هاي مصنوعي سيليكوني پستان احتمال ابتلا به سرطان پستان را افزايش نمي دهند. در صورتي كه پروتز پستان داريد و براي انجام ماموگرافي رفته ايد، بايد حتماً تكنسين مربوطه را از اين موضوع آگاه كنيد.

6 - قرصهاي جلوگيري از بارداري:

پيش از اين ذكر شد كه هورمون هاي بدن ما مي توانند در ايجاد سرطان پستان نقش داشته باشند و از آنجا که ترکیب اصلی این داروها هورمون های استروژنی و پروژسترونی است، اين عوامل نيز مانند سن شروع قاعدگي، بچه دار شدن يا نشدن و يائسگي مي‌توانند بر خطر ابتلابه اين بيماري اثر بگذارند. برخي مطالعات نشان داده‌اند كه مصرف طولاني مدت اين قرص‌ها براي مدت زمان بيشتر از 5-4 سال ممكن است خطر سرطان پستان را در انسان افزايش دهند ولی براي نتيجه گيري قطعی در اين زمينه مطالعات بيشتري لازم  است.

7 – چاقي:

چاقی شدید، احتمال ابتلا به برخي سرطانهاي خاص را افزايش مي دهد. از آنجا كه استروژن و برخی دیگر از هورمون های شبه استروژنی (كه می توانند با سرطان پستان در ارتباط باشند) در بافت چربي ذخيره مي شوند، هرچه ميزان چربي در بدن ما بيشتر باشد، مقادير بيشتري از استروژن جهت تأثير بر بافت پستان و سيستم غددي بدن ما در دسترس خواهد بود.

مقدار اضافه وزن يك خانم در زمان تشخيص بيماري وي، مي تواند بر شانس ابتلاي مجدد وي به سرطان پستان نيز اثر  بگذارد. بسياري از محققين، برخورداري از يك رژيم غذايي سالم به همراه ورزش را به عنوان بخش مهمي از بهبودي و سلامت قلمداد مي كنند.

ذکر این نکته حائز اهمیت است که زمان ایجاد چاقی اهمیت فراوانی دارد به طوریکه چاقی های پس از یایسگی به عنوان عامل خطر مهمتری در نظر گرفته می‌شود.

8 - رژيم غذايي و  تغذيه:

مقدار كالري دريافتي و ميزان چربي كه به طور معمول مي خوريم، مي تواند بر خطر سرطان پستان اثر بگذارد. با وجود اين هنوز تحقيقات كافي براي اثبات اين موضوع انجام نشده است. ما هر روز، در مورد اهميت يك رژيم غذايي مناسب و تأكيد بر افزایش مصرف سبزيجات و ميوه جات، کم کردن از چربی و نیز افزايش فعاليت جسماني چيزهاي بيشتري مي شنويم. حدود سي درصد از كل سرطان‌هاي زنان و مردان با رژيم غذايي آنان ارتباط دارد. مطالعات معدودی نشان داده اند که مصرف چربي زياد به ويژه چربي حيواني، غذاهاي نمك سود و نیز غذاهای شور و غذاهاي دودي مي توانند خطر ابتلا به برخي سرطانها از جمله سرطان پستان را افزايش دهند. طبخ غذا در حرارت هاي بسیار بالا نيز باعث توليد مواد سرطان زا   مي شود. علاوه بر اين، برخي از محققين دريافته اند كه برخي ويتامين ها (مثل A، C و E) و سلنيم  كه به نام آنتي اكسيدان‌ها معروف هستند، ممكن است در پيشگيري از سرطان پستان مؤثر باشند. اين مواد در بيشتر سبزيجات و ميوه جات (مانند كلم و گل كلم، كاهو، هويج، اسفناج، زردآلو، طالبي و مركبات) و همچنين در گوشت قرمز، غذاهاي دريايي، شير و غلات يافت مي شوند. مصرف الكل نيز با افزایش احتمال بروز بيماري در برخی مطالعات، مورد تأکید قرار گرفته است. آنچه اهمیت دارد این است که علیرغم تمام موارد ذکر شده بالا، هنوز ارتباط قطعی و صددرصدی بین یک ماده غذایی خاص و بروز حتمی سرطان پستان به اثبات نرسیده است.

9 - عوامل محيطي:

اخیراً ارتباط بين عناصر محيطي و ايجاد سرطان پستان مورد توجه واقع شده است. بسياري از عناصري كه زنان در طول زندگي خود با آن مواجه مي شوند از نظر ارتباط احتمالي با سرطان پستان مورد توجه و بررسي قرار گرفته اند. اين مواد شامل حشره كش‌ها، مواد ارگانوكلره (حاوي سمومي مثل د.د.ت و دي اكسين‌) و در تماس بودن با موادي نظير كروم، جيوه یا ساير مواد شيميايي و فلزات سنگين هستند. لازم به ذکر است با توجه به عدم حصول نتيجه قطعي در اين زمينه، تحقيقات بيشتر هنوز در دست انجام است.

10 - قرار گرفتن در معرض اشعه:

محققين، جمعيت زيادي از زناني را كه در دوران جواني در معرض اشعه قرار گرفته بودند (بعنوان مثال در بمباران اتمي هيروشيما و ناكازاكي يا دختراني كه به علت سل در سنين جواني تحت درمان مكرر با اشعه بوده اند) را بررسي كردند. نتايج اين بررسي‌ها نشان داد كه مواجهه با اشعه در دوران جواني، يعني تا سنين 30 تا 35 سالگي، خطر ابتلا به سرطان پستان را افزايش مي دهد، بخصوص اگر اشعه به قفسه سينه تابيده شده باشد. توجه داشته باشيد كه مقدار اين اشعه باید زياد باشد تا به عنوان عامل خطر در نظر گرفته شود. این میزان بسيار بيشتر از مقداری است كه در حين ماموگرافي تابانده می شود. محققين دريافته‌اند كه قرار گرفتن در معرض اشعه در سنين بالاتر، اثر کمتری بر ايجاد سرطان پستان دارد. ذكر مجدد اين نكته مهم است كه میزان اشعه‌ای كه حين ماموگرافي به بدن شما مي‌خورد، بسيار كمتر از آن است كه بتواند سرطان پستان ايجاد نمايد.

چه چيزي سرطان پستان ايجاد  نمي كند؟

هيچ دليلي مبني بر اينكه دستكاري، ضربه و صدمه به پستان باعث ايجاد سرطان پستان مي شود، وجود ندارد. سرطان پستان مسري نيست و از شخصي به شخص ديگر سرايت نمي كند. برخي از زناني كه مبتلا به اين بيماري مي شوند، گمان مي كنند كه استرس در زندگي آنها باعث شده است تا سرطان ايجاد شود. اگرچه استرس می تواند تمام سیستم های بدن را تحت تاثیر خود قرار دهد، ولی تا کنون مدرك معتبري که ثابت کند استرس مستقیماً باعث ايجاد سرطان پستان می‌شود، وجود ندارد.

ضایعات خوش خیم پستان و  سرطان پستان

برخی از ضایعات پستان که طی بررسی های قبلی اعم از سونوگرافی، ماموگرافی و یا نمونه برداری به اثبات رسیده است می تواند همراه افزایش خطر ابتلا به سرطان پستان باشند. در خصوص این مورد لازم است با پزشک خود مشورت کنید و چنانچه سوالی درخصوص احتمال ایجاد سرطان بدنبال این ضایعات دارید و یا فکر می کنید که ممکن است لازم باشد اقدام خاصی انجام دهید حتماً از جراح خود بپرسید. هیچگاه این نگرانی را با خود نگه ندارید. بسیاری از بانوان مثلاً پس از اینکه متوجه می شوند یک کیست ساده در پستان دارند بسیار نگران می شوند در حالی که آنان می توانند باسوالات ساده از پزشک معالجشان متوجه شوند که مثلاً ابتلا به کیست ساده پستان باعث افزایش خطر ابتلا به سرطان پستان نمی شود و لذا از این نگرانی خارج شوند. در مقابل نیز برخی ضایعات پستان همراه افزایش خطر ابتلا به سرطان پستان می باشند. از این رو است که بهترین راهنمای شما در این موارد، پزشک جراح معالجتان می باشد.

خلاصه

علت قطعي ابتلا به سرطان پستان هنوز مشخص نيست. در واقع تعدادي از عوامل مطرح هستند كه احتمال ابتلا به اين بيماري را افزايش مي دهند. اين عوامل عبارتند از:

-   افزايش سن

-   سابقه فردي و فاميلي سرطان پستان

-   سن اولين عادت ماهانه قبل از 12 سالگي

-    بچه دار نشدن

-   سن اولين زايمان بيشتر از 30 سال

-   سن يائسگي بيشتر از 55 سال

-   مصرف طولاني مدت قرص‌هاي جلوگيري از بارداري و درمان جايگزين هورموني براي رفع علائم يائسگي

-   چاقي و رژيم غذايي پر چربي

-    قرار گرفتن در معرض اشعه به مقدار زياد

توجه داشته باشيد كه دستكاري، ضربه و صدمه به پستان باعث ايجاد سرطان پستان نمي‌شود. سرطان پستان مسري نيست و تا کنون  مدرك معتبري دال بر اين كه استرس، مستقیماً باعث ايجاد سرطان پستان می شود نيز، به دست نيامده است.

در حال حاضر كنترل زيادي روي اين عوامل وجود ندارد. اين در حالي است كه بسياري از زنان مبتلا به سرطان پستان هيچ يك از عوامل خطر شناخته شده را ندارند. با اين وجود، قرار گرفتن در معرض هورمون استروژن يك عامل تعيين كننده است.